html templates

De Lemsteraak

Van Visaak in Friesland tot Jacht

GRA14

De Lemsteraak is in de tweede helft van de 19e eeuw ontwikkeld uit de visaak van de Friese binnenwateren. Na 1900 werden zij als regel in staal gebouwd.

In de grondvorm zijn de Friese ronde jachten te herkennen: kromme voorsteven, ronde lijnen met horizontaal een ei-vorm met de punt naar achteren. In de kop loopt het voordek sterk op.

In vergelijking met de botter, tjalk en schokker is het een jong type. In 1898 werd de eerste echte houten Lemsteraak gebouwd op de werf van De Boer in Lemmer. Daarvoor werden er al wel veel ronde schepen gebouwd, maar zij werden nog niet als Lemsteraak aangeduid.

Overigens werd de naam ‘aak’ al veel langer voor vele soorten vaartuigen gebruikt, zoals visaken, botaken en mosselaken.

De gegevens over de eerste Lemsteraak konden niet worden ontleend aan archieven van de bouwer, maar komen uit de bewaard gebleven ‘snijboeken’ van de zeilmakers. In 1899 leverde zeilmaker De Vries de zeilen voor het door De Boer gebouwde schip, dat werd aangeduid als pleziervaartuig.

GRA14

Hoofdkenmerk is, dat het volume van het voorschip groter is dan dat van het achterschip.

De oorspronkelijke lemsteraak was voor de mast overdekt en had als regel een bun, hoewel voor de haringvangst gebruik werd gemaakt van bijboten, de z.g. haringvletten, die werden gesleept.

De vissersschepen waren meestal 10,0 – 12,5 meter lang; echter al vroeg werden ook grotere aken (tot 17,5 meter) als jacht gebouwd met een kajuit achter de mast, een hoger achterschip en een boeierroer.

GRA14


De visaken uit De Lemmer bleven voor de vissers gewoon aken. De grote aken die De Boer bouwde voor de watersport, werden pleziervaartuig, model Lemsterjacht genoemd of plezieraak of gewoon jacht.


Lemsteraak

Pas met de bouw van ‘De Groene Draeck’ (door Prinses Beatrix in 1956 gekozen als nationaal geschenk voor haar 18e verjaardag) raakte de benaming Lemsteraak echt ingeburgerd.

De Lemsteraak is geen product dat als standaardontwerp van de tekentafel rolde, maar een gemeenschappelijke naam voor een verzameling van heel verschillende schepen die volgens de naamgevers echter wel gemeenschappelijke kenmerken hadden.